Ana Sayfa » Felix MENDELSSOHN-BARTHOLDY

Felix MENDELSSOHN-BARTHOLDY

(1809 – 1847)

Mendelssohn

Mükemmel Bir Eğitim

Jacob Ludwig Félix Mendelssohn, 3 Şubat 1809’da Hamburg’da zengin ve kültürlü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. Dedesi, Immanuel Kant’la beraber Alman Aydınlanması Aufklärung’un önemli filozoflarından, Moses Mendelssohn’dur. Babası Abraham’ın bankacı olduğu Berlin’de büyür, dört çocuklu bir ailenin ikincisidir. Ailesi çocuklarının ileride sorun yaşamamaları için Musevilikten Protestanlığa geçer ve Bartholdy soyadını alır. O ve ablası Fanny, müzik için ciddi bir yetenek gösterirler. Anneleri Lea Salomon’dan piyano dersleri alırlar. Lea ve Abraham, çocuklarının topluma mükemmel bir şekilde entegre olmaları için onlara kusursuz bir eğitim sunarlar. Üniversite öncesi eğitimini özel hocalardan alır, okula gönderilmezler. Latince, Yunanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca, edebiyat, felsefe, tarih, müzik, çizim öğrenirler. Felix, 1825’te Latince komedi yazarı Terentius’ün yazılarını çevirir, yayınlar. Aynı yıl babasıyla Paris’e, ünlü besteci Cherubini ile tanışmak amacıyla gider, hayatı değişmiştir. Besteci olmaya karar verir. 1827’de kayıt yaptırdığı Berlin Üniversitesinde Hegel’den filozofi ve estetik dersleri alır, şaşırtıcı bir şekilde tüm alanlarda yeteneklidir.

Felix ve Fanny Mendelssohn, Robert Pötzelberger’in tablosu
Felix ve Fanny Mendelssohn, Robert Pötzelberger’in tablosu

 

Çıraklık Yılları

Octet mendelssohn
Yaylı Sekizlinin elyazması

Piyanist olarak ilk konserini dokuz yaşında verir, org, keman ve şan dersleri de almaktadır. Kız kardeşi Fanny ile birlikte Berlin’deki, prestijli koro Singakademie’ye (şarkı akademisi) katılırlar. Kendisini katı kontrpuan sanatıyla tanıştıran, Carl Friedrich Zelter ile kompozisyon çalışır, Bach ve Handel’in eserlerini inceler.

Öğrencisinin potansiyelinden emin olan Zelter, Goethe’yle tanıştırır. Beethoven, Schubert, gibi bestecilerin mektuplarına cevap bile vermeyen, Weber’i alenen aşağılayan Goethe, genç dahinin yeteneklerine hayran olacak, Mozart’la kıyaslayacaktır. Genç Felix, yaşı için şaşırtıcı mükemmellikte eserler besteler: babası için on iki yaşında ilk operasını yazar, 1 Numaralı Senfonisi opus 11 ve Yaylı Çalgılar Sekizlisi opus 20’yi on altı yaşında tamamlar. On yedi yaşındayken ilk büyük şaheseri Bir Yaz Gecesi Rüyası Uvertürü ile sanat dünyasına adım atar. Üç yıl sonra, Haydn, Mozart, Beethoven gibi klasik besteciler tarafından bilinen, ancak konserlerde çalınmayan Johann Sebastian Bach’ın Matthäus-Passion’u yönetir.

Yolculuk Yılları

Üniversitenin ardından mükemmel bir kariyere başlamak yerine, İngiltere, İskoçya, İtalya, Fransa’ya seyahat ederek eğitimini tamamlamayı tercih eder. Yolculuk sırasında tuttuğu notlarının yanı sıra çizimleri de son derece başarılıdır. İtalya’da Berlioz’la, Paris’te Liszt ve Chopin’le tanışır. Liszt gibi bir entellektüel bile, kontes Marie d’Agoult’a yazdığı mektupta kendisinden “Olağanüstü yetenekli bir adam… Harika çizimleri var, keman ve viyola çalıyor, Homeros’u Yunanca akıcı bir şekilde okuyor, dört – beş dili kolaylıkla konuşuyor.’’ diye bahseder. 

Gördüğü yerler ve tanıştığı insanlarla kültürel açıdan zenginleşmiş bir şekilde geri döner. Ayrıca 3 numaralı “İskoç” Senfonisinin taslakları, Fingal Mağaraları Uvertürü ve 4 numaralı “İtalyan” Senfonisi gibi bu yolculuklardaki izlenimlerinden esinlenen eserleri de beraberinde getirir. Bundan sonra genelde Almanya’da kalmayı seçecek, orkestrayla yaptığı Avrupa turneleri dışında, kral ve kraliçe ile özel bir bağ kurduğu İngiltere’ye 10 kez geri dönecektir.

Floransa, Felix Mendelssohn çizimi, 1830
Floransa, Felix Mendelssohn çizimi, 1830

Çok Yönlü Bir Kariyer

Félix Mendelssohn yirmi yaşındadır, Mozart gibi, dinlenildiğinde hemen tanınan kendi anlatım tekniğini oluşturmuştur. Stili, kontrpuan, dramatik etkiler yaratan füg, melankolik ezgilerin kullanıldığı uzun melodiler, romantiklerin pek sevdiği askeri marş ritimleri, nefeslilerin fanfar gibi kullanımı şeklinde kendini belli eder. Doğa olayları ve manzaraları tasvir yeteneği bambaşkadır.

Bu kadar yeteneği olmasına rağmen eleştirilmekten nefret eder, alıngandır. 1827’de Camacho’ların Düğünü adlı müzikli oyununu seyrederken, şarkıcıların ve müzisyenlerin yorumunun felaket olduğunu fark eder. Seyirciyi selamlamadan ve eser henüz bitmeden tiyatrodan ayrılır. Bir daha da müzikli oyun yazmamaya yemin eder.

1835’te, 26 yaşında, Avrupa’nın ilk ve en önemli orkestralarından birisi olan Leipzig Gewandhaus Orkestranın şefi olur. Leipzig’de karı koca Schumann’larla tanışır. Robert Schumann, Felix’ten büyülenmiştir. Mendelssohn senli-benli konuşmayı sevmez, Schumann’a siz der, aralarına mesafe koyar. Ancak olağanüstü bir piyanist olan Clara Schumann’ı solist olarak 20 kez davet etmesi ve Clara’ya gösterdiği dostluk Robert’in kıskançlığına neden olur.

Felix Mendelssohn, Wilhelm Hensel çizimi, 1823
Felix Mendelssohn, Wilhelm Hensel çizimi, 1823

Orkestra şefi olarak Alman müziğinin hem “eski” Bach, Haendel, Mozart, Haydn, hem de “yeni”’ denilen Schubert, Schumann’ın eserlerini tanıtmak için sürekli çaba sarfeder. Cesur program seçimleriyle Alman müziğinin ilk tarihsel vizyonunu oluşturmaya çalışır. Hayatı Leipzig ile Kral Friedrich Wilhelm’in müzik hayatını yeniden düzenlemesini istediği Berlin arasında bölünmüştür. Piyano ve oda müziğini ihmal etmez, Piyano Trio no.1, op. 49 ve op. 66,  yazımı 1829’dan 1845’e kadar sürecek Sözsüz Şarkılar, Ciddi Varyasyonlar op. 54, şarkılar, Paulus ve Elijah Oratoryoları, daha önce uvertürünü yazdığı Shakespeare’in sözleri üzerine Bir Yaz Gecesi Rüyası sahne müziği…

Avrupa çapına yayılan ünü sayesinde pek çok turne düzenler. 1837’de Cécile Jeanrenaud ile mutlu bir evlilik yapar, ama mesleği yüzünden evinden ve dört çocuğundan uzak kalır. Pedagojiye yoğun ilgisi, Schumann ve 2. Keman Konçertosu op. 64’ü adadığı Ferdinand David’in ders vereceği Leipzig Konservatuvarı’nı kurmasını sağlar. Almanya’nın ilk konservatuvarıdır. Mayıs 1847’de ruh ikizi olarak gördüğü kız kardeşinin ölümü onu şiddetle sarsar. Fanny için yazdığı Fa minör Dörtlüsü, kardeşine duyduğu sevgiyi ve bağlılığı büyük bir duygu birikimi ile yansıtır. 

Fanny Mendelssohn Hensel
Fanny Mendelssohn Hensel

Mendelssohn’un kendisi de kardeşinden birkaç ay sonra, 4 Kasım 1847’de ölür. Kaybı müzik dünyasını derinden yaralar. Ancak ölümünden üç yıl sonra suçlamalar başlar.

Wagner’in tartışmalı kişiliğinin en tiksindirici yanı Yahudi düşmanlığıdır. 1850’de takma isimle, çok güçlü bir pozisyona ulaştığı 1869 yılında da gerçek adıyla yayımladığı, Müzikte Yahudilik denemesinde özellikle Mendelssohn ve Meyerbeer’e saldırır.  Yahudi bestecilere saldırarak başlayan deneme, daha da ileri giderek Yahudileri Alman kültüründe zararlı ve yabancı bir unsur olmakla suçlar. 19. yüzyılın sonunda Wagner’in etkisiyle müziği aşağılanır, çalınmaz. 1933’te kültür bakanı Joseph Goebbels tarafından tamamen yasaklanır, heykelleri parçalanır.

Felix Mendelssohn, eserlerinde narinliği, şiirselliği, özgünlüğü ve özellikle orkestradan elde ettiği renklerin güzelliğiyle bilinir. Pek çok sanatçının formları sarsmak ve yenilemek istedikleri romantik bir ondokuzuncu yüzyılda, biçimsel titizliği ve klasikçiliğiyle tezat oluşturur. Müziği yıllar boyunca engellense de 19. yüzyılın en büyük dehalarından birisi olduğu gerçeğini değiştiremeyecektir.  

Thomas Kilisesi, Leipzig
Thomas Kilisesi, Leipzig

 


Kaynaklar:

FELIX-MENDELSSOHN-BARTHOLDY-STIFTUNG Arşivleri
Philippe Olivier, Félix Mendelssohn Un intercesseur culturel?, Hermann, 2009