Ana Sayfa » Tanrı’ya Adanmış Bir Yaşam: Johann Sebastian BACH

Tanrı’ya Adanmış Bir Yaşam: Johann Sebastian BACH

(1685 – 1750)

Johann-Sebastian-Bach

 

 “Uygar dünyanın müziğinin tarihsel evrimi hakkında hiç fikrim yoktu ve tüm modern müziğin her şeyi Bach’a borçlu olduğunu henüz fark etmemiştim.”
Rimsky Korsakov

Özel Bir Çocuk

Leipzig’teki Saint-Thomas kilisesinin dinine son derece bağlı, mütevazi ve bilge orgcusu olarak tanıtılan  Johann Sebastian Bach’ı birkaç cümleyle tanıtmak mümkün müdür?

Yazdığı mektuplar, aldığı notlar besteci kişiliği hakkında yeterince bilgi vermemekle birlikte, müzikologların yaptığı araştırmalar yaşadığı dönem ve kendisi hakkında bilgi edinmemizi sağlamaktadır.
Bize ulaşan mektupların çoğunda, maaşının düşüklüğünden, çalışması istenilen müzisyenlerin seviyesinden yakınır. Bu şikayetleri, ukala bir dehanın kaprisleri olarak kabul etmek yerine, otuz yıl savaşlarının (1618-1648) bıraktığı izlerin hala taze olduğu, 18. yüzyıl Almanya’sını düşünerek değerlendirmeliyiz.

bach dogdugu ev
Bach’ın doğduğu ev, Eisenach

Bach ailesi, yüzyıllardır önemli müzisyenler yetiştirmektedir. Johann Ambrosius ve Elisabeth Bach’ın sekizinci ve son çocuğu olarak, 21 Mart 1685 günü Eisenach’ta dünyaya gelir. İlk müzik eğitimini, Kent  Meclisi Orkestrası direktörü ve viyolacı olan babasından alır. Eisenach’ta, sekiz yaşında Latin Okuluna girdiğinde, okul korosunda soprano sesiyle öne çıkar. Dokuz yaşındayken annesini, bir yıl sonra da babasını kaybeder. Ohrdruf’taki St. Michael Kilisesinin orgcusu olan, kendisinden on dört yaş büyük ağabeyi Johann Christoph’un yanına taşınır.

Kentin en prestijli okulu Bildungsstätte im Herzogtum Sachsen-Gotha’ya gönderilir. Günde 4-5 saatini müziğe ayırmaktadır. Düğünlerde, cenazelerde şarkı söylemek görevleri arasındadır. Johann Christoph’la org çalışırken kilisenin orgunu da baştan aşağı revize ederler, bu da genç Bach’a org mekanizması hakkında temel bilgiler kazandırır. Ağabeyinin evinde, Almanya, İtalya ve Fransa’nın en iyi bestecilerinin çok sayıda el yazmalarını bulur. Ağabeyi notaları kopyalamasına izin verse bile, kısa süre sonra en değerli notalara dokunmasını yasaklar. Ancak Bach, yakalanana ve tüm notalara kesin olarak el konulana kadar, geceleri ay ışığında kopyalamayı sürdürür. Hane halkının geliri son derece yetersizdir, Bach evden ayrılmak zorunda kalır.

St. Michael yatılı okulundan burs kazanan Bach, yürüyerek 375 kilometre kuzeydeki Lüneburg’a gider. Okula, mettenschüler (sabah öğrencisi) olarak alınır. Kendisine soprano olarak dini törenlerde şarkı söylemesi karşılığında yemek ve yatak verilecektir. Lüneburg’a varır varmaz okulun müzik hocası ve aynı zamanda da ünlü bir orgcu olan Georg Böhm ile derslere başlar. Ancak birkaç ay sonra ismi okul kayıtlarından silinir. Okulu bırakmasının sebebi sesini kaybetmesi veya dışardan devam etme isteği olabilir (1)

Bach, ailesinin çoğunun yaşadığı Thüringen bölgesinde kalabilirdi. Ancak bir org virtüözü ve org mekaniği bilirkişisi olarak, ünü katlanarak artacak, gittiği her şehir kendisine dar gelecektir. On sekiz yaşında, Arnstadt şehir konseyi önünde o kadar şaşırtıcı bir gösteri yapar ki, diğer adaylar dinlenmeden işe alınır (2).

 

Gezgin Besteci

İşverenleriyle devamlı gergin bir ilişkisi olacaktır. 1705’te ünlü orgcu Dietrich Buxtehude’i (3) dinlemek için dört hafta izin alarak gittiği Lübeck’ten dört ay sonra döner. Şehrin ileri gelenleriyle sorunları da böylece başlar (4)

Saint Thomas, Leipzig
Saint Thomas, Leipzig

1707’de, kuzeni Maria Barbara’yla evlendikten bir yıl sonra, ailesinin geçimi ve kendi geleceğini düşünerek, Weimar dükü Wilhelm Ernst’in sarayına müzisyen olarak girer, daha sonra konzertmeister (5) görevine yükseltilir. Çocuklarının sayısının yanı sıra maaşı da artmaktadır. Besteci özelliği, kantatları ve org için yazdığı eserlerle gittikçe belirginleşmektedir. Otoriter olarak tanınan dükle ilişkisi giderek bozulur. Dresden’de yaptığı müzikal düellonun (6) ardından ünlü bir orgcu olmasına rağmen kapellmeister (7) olarak atanmamasını kabullenmez, yeni bir iş aramaya başlar.

Aralarındaki gerginlik o kadar büyür ki, Kasım 1716’da bir ay hapse atılır. Sonra da kovulur. Kovulma konusunda neredeyse profesyonelleşir. Dayanamayacağı kurallara uymak yerine işini kaybetmeyi tercih eder.

1717’de, sanat ve müzik aşığı Köthen Prensi Leopold tarafından saray kapellmeister’i olarak işe alınır. Bu dönem, enstrümantal eserler açısından büyük önem taşımaktadır. Kalvin geleneklerinin hakim olduğu şehrin kilisesinde müzik çalınmaz; Kalvinciler, müzik ve dua arasında herhangi bir bağlantı görmezler. Eşit Düzenlenmiş Klavye’nin bir kısmı, viyolonsel süitleri, keman için sonat ve partitalar, Brandenburg Konçertoları bu dönemde seslendirilir. Saray orkestrası müzisyenlerinin çoğunun çalgılarında virtüöz olmaları bu eserlerin yazımını sağlamıştır. Maalesef bu dönemde yazdığı eserlerin çoğunun kaybolmuş olması, Leipzig ve Köthen’de yazdığı eserlerin karşılaştırılmasını imkansız kılmıştır.

Köthen’de maaşı iyidir, kendisine değer verilmektedir. Karısının ölümü ve Anna Magdalena ile evlenmesinin ardından, kaliteli bir üniversitesi olan, bir prense bağlı olmayıp belediye meclisi tarafından yönetilen Leipzig’e taşınmaya karar verirler.

Leipzig

Saint Thomas Kilisesi kantorluğuna (8) altı kişi başvurur, kendisi favori değildir. İşe alım elemeleri birkaç ay sürer. Belediye meclisi tarafından önce Almanya’nın en ünlü bestecisi Georg Philipp Telemann seçilir. Telemann, Hamburg’da maaşına zam yapılınca görevi kabul etmez. İkinci olarak, Darmstadt kapellmeister’i Johann Christoph Graupner’e teklif götürülür, ancak o da işvereni tarafından bırakılmaz. Sonuç olarak, biraz da zorunlu olarak Bach göreve getirilir. Konseyin bir üyesi olan Dr. Platz, “en iyilerini ikna edemedik, vasat olanla yetineceğiz” der. Bu cümle, gelecekte işverenleriyle yaşayacağı ilişkilerin nasıl olacağı hakkında yeterince bilgi vermektedir.

Saint Thomas Kilisesi, Leipzig
Saint Thomas Kilisesi, Leipzig

Belediye meclisiyle yaşadığı çatışmalara rağmen, 27 yıl boyunca dini müziğin en değerli eserlerini besteler: Üç yüz civarında kantat (yüz tanesi kayıptır), dört adet devasa passion (ikisi kayıp), üç oratoryo. Enstrümantal müziği unutmaz. Eşit Düzenlenmiş Klavye’nin 2. kitabı, Füg Sanatı, Musikalisches Opfer (9) ve Goldberg Varyasyonları bu döneme aittir. Orkestra şefi ve piyanist Hans von Bülow’a göre “Goldberg, Eski İncil – Tevrat, Beethoven’in 32 Sonatı da Yeni İncil’dir.”

Leipzig’de, Gottfried Zimmermann’ın sahibi olduğu bir kafe vardır. Her hafta Cuma günleri, Collegium Musicum isimli bir müzik topluluğunu ağırlamaktadır. Konserlerinde, topluluğu kuran Telemann’ın besteleri yanı sıra, müzik direktörleri Bach’ın ve diğer birçok bestecinin din dışı eserlerini  seslendirmektedirler. Bach, Kahve isimli kantatını (10)  büyük olasılıkla burada yazmıştır.

Kimi zaman yeni bir iş bulma denemelerine girse de, kantorluk görevleri biraz hafifletilince, Leipzig’de kalır. 65 yaşında, kör olarak hayata veda eden Bach, kendi ifadesiyle “sıkıntı ve engellerle dolu” bir hayatı geride bırakmıştır. Çabuk öfkelenen, çalıştığı müzisyenlerin seviyesi konusunda taviz vermeyen, devamlı daha fazla gelir elde edebilmek için çırpınan, eserlerinin yorumu konusunda son derece titiz olan oldukça zor bir kişiliği vardır. İlk biyografisini yazan Johann Nikolaus Forkel’e göre hayatının sonunda “kalemi eline aldığında bir şaheser yazmak zorundadır”.

Edouard Hamman'ın J.S. Bach portresi
Edouard Hamman’ın J.S. Bach portresi

Dünyaya gelen yirmi çocuğundan on tanesi hayatta kalmış, bunlardan dördü, gelişimlerini yakından takip ettiği müzisyenler olmuştur. Pek çok eseri kayıp olsa da, günümüze kadar gelenler Hamburg Bach’ı denilen oğlu Carl Philipp Emanuel sayesindedir. Diğer oğullarının sıfatları da eğlencelidir: Wilhelm Friedeman, Halle Bach’ı; Johann Christop Friedrich, Bückeburg Bach’ı; Johann Christian, Londra Bach’ı diye anılır.

Eskiden beri miyop olan gözleri fazla çalışmaktan ve notaları kopyalamaktan yorulmuş, yaşlılıkla hızlanan görme problemleri yaşamaya başlamıştır. Kendisini göz doktoru ilan eden Sir John Taylor (11)  tarafından iki kez ameliyat edilir. Ameliyat sonrası kör olmakla kalmaz, büyük olasılıkla doktorun verdiği ilaçlardan sağlık sistemi de çöker. Ölüm döşeğinde, son eseri Vor deinen Thron tret ich hiermit’i BWV 668 damadı Altnikol’a yazdırır.

28 Temmuz’da 1750’de ölür. Vasiyetini yazmadığı için mirasının üçte biri Anna Magdalena’ya, üçte ikilik kısmı da yaşayan dokuz çocuğuna kalır. Anna Magdelena, Bach’ın hiç evlenmeyen en büyük kızı Catharina Dorothea’yla birlikte, beş küçük çocuğunu parasız ve muhtaç bir şekilde büyütmeye çalışır. Bach’ın oğulları kendi kariyerleriyle meşgul olduklarından onlarla ilgilenmezler. Anna Magdelena Şubat 1760’da, 58 yaşında vefat eder.

Tanrı’dan Esinlenerek Yaşanmış Bir Hayat

Bach, opera dışında -senfoni oğullarının katılımıyla sonradan bulunacaktır- zamanında var olan tüm türlerde eser yazar. Yazdığı alan ne olursa olsun -oda müziği, kantatpassionkonçerto vb.- eşsiz bir yaratıcı olarak öne çıkmaktadır. Eserlerinde, melodinin güzelliği, füg tekniğini kullanışı, sade bir ihtişama sahip ritim, zamanının önde gelen Alman, İtalyan, Fransız stillerinin sentezi gibi pek çok fikir adeta kaynaşmıştır. Bestelerindeki zenginlikleri açacak tek bir “anahtar” yoktur, sonraki yüzyılların öncü müzisyenleri, ısrarla Bach’a dönerek bu zenginliklerin kaynağını kurcalamış, ondan yararlanmışlardır.

jsbachFüg Sanatı ve Goldberg Varyasyonları son dönemini yansıtmaktadır. Bach, bu iki eseri yazdığı günlerde zaten istemediği Latince ve müzik derslerini  vermeyi bırakmıştır. Derslerin ağırlığından kurtulan bilinci, yaşının verdiği derinlik ve tecrübeyle birleştiğinde, onu “spekülatif” veya “didaktik” olarak nitelendirilecek çok özel karakterli eserler oluşturmaya yönlendirir. Füg Sanatı  gibi eserlerin çalınmak için mi yazıldığını bile bilmiyoruz. O zamanlar, konserlerde çalınan bu tarz parçalar 15-20 dakika sürerken, Füg Sanatı 90 dakikadır. 

Füg Sanatı’nın 14. kontrpuan, üçüncü bölümünde 14 kez si bemol, la, do, si temasını, tamamlanmamış 19. kontrpuan bölümünün 3. temasında da yine aynı notaları kullanır, bu notaların Almanca karşılığı BACH’dır. 

Goldberg Varyasyonlarının elyazması
Goldberg Varyasyonlarının elyazması

Bach, kontrpuan denilen en zorlu yazma tekniklerinden birini en üst seviyeye çıkarmıştır (12). Goldberg Varyasyonları ise çeşitleme türünde 18. yüzyılın en başarılı eserlerinden biridir (13). Bu varyasyonlar ile karşılaştırılabilecek tek eser olan Diabelli Varyasyonlarını 80 yıl sonra Beethoven yazmıştır.

Bach 55 yaşında, müzik ve sayıların ilişkisini inceleyen Bilimler Akademisine kabul edilmeyi ister; Handel ve Telemann’ın zaten üye olduğunu duyduğunda gururu biraz incinse de, özellikle 14. üye olmak istediği için beklemektedir. Goldberg Varyasyonları ve Füg Sanatı da Bach’ın akademiye gönderdiği “bilimsel katkılar” arasındadır (14)

Bach’ın tüm bu sayıları kullanma amacı eğlence için değildir. Bilinçli olarak yüce ilahi yasaları, Tanrı’yı kutsama amacı gütmektedir. Eserlerindeki bölümlerin sayısından, ölçü, nota, enstrüman, şarkıcı sayısına kadar kullandığı tüm malzemeler ince ince hesaplanmıştır. Dini ve din dışı müzik ayrımı Bach için geçerli değildir. Tanrı vergisi olan müziğini, saray veya kilise için yazsa bile bu müzik, Tanrısal bir ilhamın göstergesi olmalıdır. Önemli partisyonlarının çoğuna SDG‘nin baş harflerini yazması, eserlerinin önemi karşısında eğildiğini göstermek içindir. SDG: Soli Deo Gloria “Tüm Görkem Tanrı’nındır” (15).

Günlük Hayat

Bach sadece müzik için yaşamıştır. Bunu, sıradanlığı sevmediği için en yetenekliler arasından seçtiği öğrencilerine de öğretir. Zor pasajları izole etmek ve bunları eğlenceli bir şekilde çözmek için, gerektiğinde onlara kısa parçalar yazar (Chopin Etütleri tarzında). Tuşlara dokunma konusunda hayat boyu arayış içerisindedir, baş parmaklarını nasıl daha iyi kullanacağını düşünür, yenilikçidir.

Bach, evde de oğulları ile eğitimci kimliğiyle yorulmak bilmeyen çalışmalarına devam etmiştir. Yetişkinliğe ulaşan on çocuğunun çoğu son derece yeteneklidir. Leipzig’deki Thomasschule’nin birinci katındaki dairede pek çok enstrümana sahip oldukları için şanslıdırlar. Herkes kendine uygun bir çalgı
bulur, en büyük kakofoni de böyle yaratılmış olur! Carl Philipp Emanuel, çocukluğunun evinin bir arı kovanı gibi hayat dolu olduğunu anımsar.

St. Thomas, Leipzig
St-Thomas, Leipzig

Bach’ın ölümünden sonra tamamen unutulduğu, 75 yıl sonra Mendelssohn sayesinde yeniden bulunduğuna dair tezler vardır. 18. yüzyılın ikinci yarısında Si minör Missa‘sının tam 12 kez kopyalanması, Haydn ve Beethoven’in elindeki Bach notaları – Beethoven Eşit Düzenlenmiş Klavyeyi ezbere bilmektedir, 18. yüzyılın sonlarından itibaren ortalıkta dolaşmaya başlayan Matthäus-Passion kopyaları, Leipzig’deki St. Thomas Kilisesine giden Mozart’ın dinlediği Motet, Bach’ın Paris’te zaten basılmış, İngiltere ve İsviçre’de basılma aşamasında olan eserleri bu tezleri çürütmektedir. Pek çok belgede yazıldığı gibi, henüz eserleri basılmamış olsa bile, müzik camiasının hayran olduğu Bach’ın yeniden keşfedilmesi uydurulmuş bir efsanedir. 1795’te Paris’teki Journal de la Musique, “Handel, J.S.Bach gibi gerçek bestecilerin” değerinin müzikseverler tarafından ne kadar iyi bilindiğinden bahsetmektedir.

Son olarak 19. yüzyıldan bugüne Bach üzerine öğrendiklerimiz bir yana, sadece Si minör Missa’sını incelemek bile, bu olağanüstü kişiliğin hayattaki amacı hakkında kitaplar dolusu müzikoloji tezi yazdırabilir.


Notlar:

(1) Okul kayıtlarında şöyle yazmaktadır: “Soprano sesinin güzelliğinden dolayı kendisini severek karşıladık. Birkaç hafta sonra söylemesi gereken şarkıyı daha kalın söyledi. 8 gün boyunca sadece o kalınlıkta konuşabildi, şarkı söyledi. En sonunda o güzel soprano sesini tamamen kaybetti.”

(2) Arnstandt Kardinaller Kurulu, 9 Ağustos itibarıyla Neuve Kilisesi orgcusu olarak atandığına dair belgeyi kendisine verir. Belgede “Sanat ve bilimini uygularken; kendisine verilen görevlerde aktif ve güven verici bir tavır sergilemesi, Pazar günleri ve özel ayinlerde dakik olması, kilise orgunu titiz bir şekilde kullanması’’ belirtilmektedir. Bunun karşılığı olarak yılda 40 Florin maaş, 30 Thaler yemek ve konaklama ücreti alacaktır.

(3) Dietrich Buxtehude (1837-1707) kuzey Almanya’nın en büyük müzisyeni ve orgcusu. 

(4) Lübeck yolculuğundan döndükten sonra dört aylık seyahatini açıklaması için konsey huzuruna çağrılır “sanatımla ilgili farklı şeyleri öğrenmek için” diyerek savunma yapar. Haziran 1706’da Arnstadt Konseyi tarafından yeniden dinlenir. Kurul tarafından “dini törenlerde korallere eşlik ederken, çok sayıda garip varyasyonu acayip akorlarla birleştirerek, sadık inananların kafasını karıştırmakla” suçlanır. Ayrıca, orgla gereğinden çok doğaçlama yaptığı, görevli tarafından ikaz edildiğinde  de neredeyse hiçbir şey çalmadığı söylenir. Konsey danışmanları ise okul korosuyla kilisede müzik yapmayı kabul etmediğini, ayrıca okul dışından bir kızı koroya aldığı ve sadece onunla müzik yaptığını belirterek şikayetçi olurlar. O kızın kuzeni ve müstakbel eşi Maria Barbara Bach olduğu düşünülmektedir. Yazılı olarak cevap vereceğini söyler. Elbette ki vermez. Yeni bir iş aramaya başlar.

(5) Baş kemancı.

(6) Dresden Saray Orkestrası üyeleri kendisini Dresden’e davet ederler. Kötü bir ünü olan Parisli ukala müzisyen Louis Marchand’ın saray müzisyeni olarak atanmasından korkmaktadırlar. Bu düelloya dair doğrudan tanık bulunmamakla beraber Carl Philipp Emanuel babasının kendilerine anlattıklarını yazmıştır: “Ünlü Fransız klavsenci ve orgcu Marchand, Dresden’e gelir ve I. Frederick Augustus’un huzurunda çok başarılı bir gösteri yapar, krala emrinde çalışmaktan çok mutlu olacağını söyler. Kral o kadar etkilenmiştir ki, Marchand’a devamlı bir iş ve aylık 1000 Thaler maaş vermeye karar verir. Kapellmeister Volumier, ününü duyduğu Bach’a bir mektup göndererek acilen gelmesini rica eder. Volumier, Bach’ı sevinçle karşılar ama, herkesin şaşkın bakışları önünde Marchand’ın birşeyler çalmasını ister. Bach odasına çekilir ve Marchand’a nazik bir mektup yazarak, müzikal bir düello talep eder. Hiç hazırlanmadan Marchand ne çalarsa, kendisinin de aynısını çalacağını söyler ve ekler, sizden de benim çalacaklarımı tekrarlamanızı rica ederim. Marchand olumlu cevap verir. Krala da haber vererek, zamanı ve mekanı belirlerler. Aynı gece Marchand, Bach’ın prova yaptığı mekana gizlice sızar. Ertesi gün, kalabalık bir grupla Marchand’ı beklemeye başlarlar. Marchand ortalıkta yoktur. Evin sahibi gidip bakmaları için birilerini gönderir. Marchand’ın sabahın erken saatinde posta arabasıyla kaçtığını duyarlar. Kral Bach’a 500 Thaler hediye eder. Bach parayı çaldırır; eve döndüğünde cepleri boştur, ama gururludur. 

(7) Müzik direktörü.

(8) Kilise korosu şefi, müzik direktörü.

(9) Bach, Prusya Kralı Büyük Friedrich’i ziyaret eder. Oğlu Carl Philipp Emanuel 1741’den beri saray klavsencisidir. Kral Friedrich, Bach’tan, sarayında bulunan Silbermann marka klavsenleri denemesini ister. Bach, odadan odaya geçerek tüm enstrümanları denerken, kraldan flütüyle bir füg teması vermesini ister. Kral, bir melodi (Thema Regium) çalar ve şaşkınlıkla Bach’ın melodiyi geliştirmesini izler. Bu noktadan sonra olayların farklı versiyonları bulunur: 1. Bach altı sesli füge kadar çalar; 2. Bach kralın verdiği temayı bir süre çalar, ama altı sesli füg için uygun olmadığını söyleyerek başka bir temayla altı sese kadar devam eder; 3. Bach kralın verdiği temayla dört-beş sesli füge kadar çalar, sonra durarak ben size döneceğim der… Leipzig’e döner ve ana melodisi Thema Regium olan Musikalisches Opfer’i (Müzikal Hediye) besteler. İki ay içinde eseri tamamlar ve esere Latince “Regis Iussu Cantio Et Reliqua Canonica Arte Resoluta” notunu düşer. Bu not, “Kral tarafından verilen tema, eklemeler yapılarak kanonik stil bağlamında çözülmüştür” anlamına gelir ve müzikal bir tür olan Ricercar‘ın akrostişidir.

(10) Schweigt stille, plaudert nicht, BWV 211. Hoş bir eserdir; genç bir kız, son derece pahalı olan kahve için bin öpücüğü feda etmeye razıdır!

(11) Aynı şarlatan 9 yıl sonra ülkesi İngiltere’de bu sefer G. F. Handel’i kör edecektir.

(12) Kontrpuan, Latince kökenlidir, contrapunctus’tan gelmektedir. Noktaya karşı nokta anlamındadır. Müzik dilinde ezgiye karşı ezgi demektir.

(13) Goldberg varyasyonları, sanıldığı gibi Johann Gottlieb Goldberg’e ithaf edilmemiş, bu isim sonradan konulmuştur. Bach, eseri bitirdiğinde (1740 civarı) gerçekten de inanılmaz bir yeteneğe sahip olan öğrencisi Goldberg henüz 13 yaşındadır. Bach, Kasım 1741’de Dresden’e geldiği sırada yeni yayınlanmış varyasyonlarının bir kopyasını kont Keyserling’e hediye etmiştir. Sonradan kontun özel müzisyeni olan Goldberg uykusuzluk sorunu çeken kontun ”kulaklarını dinlendirmek, okşamak” için müzikler çalar. Ancak varyasyonları çok sık çaldığı bilinen Goldberg’in, bu devasa eseri (arya dışında) uykusu gelsin diye konta çalması pek mümkün görünmemektedir.

(14) Bu son eserler karmaşık sayı oyunlarına katkıda bulunur: Bach’ın sayıların birbiriyle etkileşimine her zaman büyük ilgisi olmuştur. Kullandığı Latin alfabesinde I ve J = I diye, U ve V = V diye yazılır. Böylece elimizde 26 yerine 24 harf kalır. Buna göre; A = 1, B = 2, C = 3 … H = 8, I / J = 9, K = 10 … U / V = 20, W = 21, X = 22, Y = 23, Z = 24 elde edilir. En çok ilgisini çeken kendi ismine karşılık gelen 14 rakamıdır (B:2 + A:1 + C:3 + H:8 = 14. JSBACH = 9 + 18 + 2 + 1 + 3 + 8 = 41’ dir, tersi 14 olur. JOHANNSEBASTİANBACH’ın toplamı 158 yapar, 1 + 5 + 8 yine 14 sonucunu verir.

(15) Bu not Haydn gibi besteciler tarafından da kullanılır.

Kaynaklar:

Leipzig Bach Arşivi
Philharmonie de Paris Arşivleri
Pierre Boulez, Points de Repère, Christian Bourgois Editeur, 1995
Andre Boucourechliev, Le langage musical, Fayard, 1993
John Eliot Gardiner, Musique au château du ciel, Flammarion, 2019